Uit het leven gegrepen

In de Liemers staan bijzondere kerkjes. Een daarvan is de Nederlands Hervormde Kerk te Lathum met daaromheen een alleraardigst kerkhofje.

De tuin van Huis Bergh

reactiedatum april 2016 1 maart 2017
De tuin van kasteel Bergh heet nu officieel de Kasteeltuin. In april 2016 is de tuin geopend en in het kasteel is een expositie over de geschiedenis van de tuin geopend. De tuin neemt sinds 1461 een belangrijke plaats in het dagelijks leven van de kasteelbewoners. De kasteeltuin in ‘s Heerenberg is de oudst bekende gedocumenteerde tuin van Nederland, die in contour en opzet bewaard is gebleven.
In het Kleefse gebied, waartoe het ambt Lymers behoorde, heerste vrijheid van godsdienst. In dit gebied woonden meerdere adellijke families. Vaak bekleedden die bestuurlijke functies. Aan het eind van de zestiende eeuw sloten veel van deze families zich aan bij de beweging van de reformatie. Met steun van deze families werd in Zevenaar de 'Evangelisch Reformirte Gemeijnde' opgericht.
Op 1 mei 1660 wijdde ds. Petri van Sinderen de zojuist gebouwde kerk van Evangelisch Reformirte Gemeijnde te Zevenaar plechtig in met de woorden uit 1 Petrus 2:5 ‘Laat u ook zelf als levende stenen gebruiken voor de bouw van een geestelijke tempel’. De inwijdingspreek verscheen in druk. Naast de preek bevat het boekje een opdracht en een drietal lofdichten. Ieder die had bijgedragen aan de totstandkoming van het kerkgebouw kreeg het boekje toegezonden.
De periode waarin Thea Welman (1935) uit Zevenaar begon met leren lezen en schrijven viel samen met de Tweede Wereldoorlog. Naar school gaan in de oorlog. Hoe ging dat? Thea vertelt over haar herinneringen als acht- en negenjarig meisje op de lagere school.
Ieder dorp in de Liemers heeft wel een markant punt in het centrum. De markthal in Didam is er zo een. De hal is in 1951 in gebruik genomen en behoort wellicht tot de meest bijzondere gebouwen in de provincie Gelderland. Het Gelders Genootschap ijverde ooit om het gebouw op de gemeentelijke monumentenlijst te plaatsen.
Wij gingen vanuit huis lopend naar school in de Molenstraat. Die had mijn vader nog helpen zetten, toentertijd. En die school aan de Molenstraat staat er nog steeds. Mensen uit Groessen, Loo en Duiven gingen allemaal naar die school in Zevenaar. Alles was op Zevenaar gericht. Ook de kerk. Iedere zondag kwamen hele gezinnen met kinderen lopend naar de kerk in Zevenaar. Die waren allemaal protestant.
Soms zie je van die merkwaardige zaken in het Liemerse land. Iets waarvan je zeker weet, dat er een geschiedenis aan verbonden is. Dit muurtje bijvoorbeeld aan de Mariëndaalseweg in Angerlo. Dit muurtje staat op korte afstand van boerderij Groot Kell. Het oude muurtje is vermoedelijk het laatste overblijfsel van kasteel Kell. Er is bijna niemand die aandacht aan het muurtje besteedt. Als je gaat kijken, let dan ook op de verhoging van de terreingrond.…

Schutterijen

reactiedatum ca. 1850 heden
Vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw werden verscheidene schutterijen opgericht. Deze stonden in nauwe relatie tot de Rooms Katholieke Kerk. Ze hadden vooral een sociale en culturele functie.
In Brabant en Limburg zie je nog veel uitingen van het Rijke Roomsche Leven. In de Liemers daarentegen veel minder. Wel Heilig Hartbeelden op kerken en voormalige kloosters. Monumentale katholieke kerken, zoals in Oud-Zevenaar, Westervoort, Duiven en Zevenaar zijn door de eeuwen heen gelukkig wel bewaard gebleven.
In de Greffelkamp, een buurtschap tussen Zevenaar en Didam, staan hier en daar oude havezaten. Deze zijn in het verleden prachtig gerestaureerd. Havezate De Luynhorst, aan de gelijknamige weg, is in 1974 opgeknapt en staat sindsdien te pronken in het Liemerse landschap.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden in Duitsland de besmettelijke ziekten pokken en vlektyfus vastgesteld. Om besmetting te voorkomen werden in Nederland medische controles uitgevoerd aan de grens. Daarnaast werden er quarantainekampen gebouwd voor deserteurs en ontvluchte krijgsgevangenen uit Duitsland. Op 18 juni 1917 werd het quarantainekamp in Didam geopend.
In 1940 begon voor Nederland de Tweede Wereldoorlog. In de vroege ochtend van 10 mei 1940 viel het Duitse leger Nederland binnen. In Didam vond destijds een vreemd incident plaats. Bij een versperring aan de Wilhelminastraat arriveerde rond 02.15 uur een rijwielcolonne van 27 of 28 soldaten en een groepscommandant in Nederlands uniform. De commandant van de groep meldde dat zij opdracht hadden zich per fiets naar Apeldoorn te begeven.
U heeft het al in deze krant kunnen lezen: pand ‘Abelskamp’ in Tolkamer wordt gesloopt. Het voormalige warenhuis staat al jaren te verkrotten. De gemeente heeft gelukkig kunnen ingrijpen en het pand opgekocht. Op de plek in de Hoofdstraat zal een parkeerterrein komen met een plantsoen. Mogelijk zullen er in de toekomst woningen worden gebouwd. Kijk, dat vind ik nou mooi; inbreiden in plaats van uitbreiden.
Mijn eerste stagedag als leerkracht was op basisschool De Driehoek in Aerdt. Sterker nog; het was mijn allereerste dag van de lerarenopleiding. Na twee afgebroken studies wist ik het even niet meer. Toch eerst maar in dienst of eerst nog iets anders proberen? Uiteindelijk ging ik in de vroege herfst van 1988 eens informeren op de pabo. “Als je komende maandag begint, dan kun je het eerste jaar nog halen”, kreeg ik te horen.
Er was eens een jongeman die monnik wilde worden in een boeddhistisch klooster. Om zich voor te bereiden bezoekt hij een oude leraar en vraagt: “Meester, kunt u mij zeggen hoe ik goed moet leven?” De meester antwoordt met slechts een woord: “Aandacht.” De jongeman denkt even na en vraagt: “Kunt u daar iets meer over vertellen?”, en de meester antwoord met: “Aandacht. Aandacht”.
Enkele jaren geleden organiseerden Erfgoed Gelderland en Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers een talentenjacht voor streektaalzangers/zangeressen onder de fraaie, maar niet zo heel erg streektaalachtige titel Puur Gelderse Sound. Zonder grote verwachtingen besloten Frans van Gorkum en ik als het duo Mulder & Van Gorkum een gooi te doen naar eeuwige roem.

Hönd

reactiedatum 2016
Wat is nou echt kenmerkend voor de Liemers? Dan denk ik in de eerste plaats aan de typerende streektaal. Het is een overgangstaal tussen het Achterhoeks (Nedersaksisch) en het Zuid-Gelders (Nederfrankisch). Het Zuid-Gelders, het Noord-Limburgs en de dialecten tot ver bezuiden het Duitse Kleve worden ook wel Kleverlands of Kleverländisch genoemd. Zo zie je maar weer dat de huidige staatsgrens jonger is dan de oude taalgrens.
In een lichtgrijs verleden was Didam de Liemerse hoofdstad van de popmuziek. Frank Gesthuizen en andere enthousiaste muziekliefhebbers haalden talloze artiesten naar het dorp: Raymond van ’t Groenewoud, Margriet Eshuijs, Cuby + Blizzards, Ten Years After, De Dijk, Snowy White en ga zo maar door. Zelfs de band Vandenberg kwam tussen Japanse en Amerikaanse tournees naar de Diemse markthal.
De namen van de prehistorische periodes bronstijd en ijzertijd zijn afgeleid van de nieuwe materialen die na de steentijd werden gebruikt voor het maken van werktuigen en wapens. Wat een ontdekking moet het zijn geweest dat men uit bepaalde gesteenten koper of ijzer kon smelten door verhitting! Dit verruimde de mogelijkheden van de mensen om te overleven in de nog sterk natuurlijke omgeving.
De oudste overblijfselen van aanwezigheid van mensen in de Liemers dateren van het eind van de oude steentijd, ca. 8.800 voor Christus. Deze mensen waren nomaden, die leefden van jacht, visvangst en het verzamelen van knollen en vruchten. Pas veel later, tijdens de nieuwe steentijd, werd er ook landbouw bedreven in de Liemers. Toen ontstonden er vaste nederzettingen, die gebonden waren aan de landbouwgronden. Wat we er vooral van hen aantreffen zijn de werktuigen van…
Na de val van Napoleon leek het er even op, dat de voormalige Kleefse delen van de Liemers gewoon Nederlands zouden worden. Maar de Pruisen kwamen er toch nog een paar jaar terug. Pas op 1 juni 1816 kon er feest worden gevierd in Zevenaar en in Lobith zelfs pas op 1 maart 1817.
In de onveilige samenleving van de middeleeuwen waren steden vaak de plaatsen, waar men zich veiliger kon voelen. Het waren ook de centra van ambachten en handel. Vanaf 1200 ontstonden er steden in de regio rondom de Liemers. Maar het gebied moest lang op zijn eigen stad wachten.
Landschapshistoricus Ferdinand van Hemmen heeft een droom: duurzaam wonen in de Nederlandse delta. Misschien kan de Liemers hieraan bijdragen. Hier wordt sinds jaar en dag de waterverdeling van Nederland geregeld. Het gebied zal in geval van nood ook wateroffers moeten brengen voor de veiligheid van het hele land.